Feeds:
Δημοσιεύσεις
Σχόλια

Archive for Νοέμβριος 2014

κοκκινο

Χειρότερος εχθρός μου,
λέω, ο εαυτός μου.
Φίλος δεν πιάνεται
και με προδίδει εντός μου.

Read Full Post »

μεσαιωνας

Η έννοια του Μελλούμενου, της Τύχης και του καιρού στην τραγωδία Ροδολίνος του Ιωάννη Ανδρέα Τρωίλου

Με τον ευρύτερα διαδεδομένο όρο «Κρητική Αναγέννηση» ορίζουμε τη λογοτεχνική άνθηση που σημειώθηκε στην Κρήτη την περίοδο της βενετικής κυριαρχίας (1211-1669). Η ανάπτυξη ενός κοινού βενετοκρητικού πολιτισμού συνέβαλε στο γόνιμο διάλογο ανάμεσα στη βυζαντινή και κρητική παράδοση, με το πνεύμα της Ιταλικής Αναγέννησης. Τα κείμενα της εποχής (1580-1669) άντλησαν τον χαρακτήρα τους από τον αναγεννησιακό πολιτισμό και ιδιαίτερα από το μεταγενέστερο ρεύμα του Μπαρόκ και του Μανιερισμού, δημιουργώντας μια έμμετρη λογοτεχνία σε κρητικό ιδίωμα. Τα σωζόμενα έργα της εν λόγω περιόδου ανήκουν στα λογοτεχνικά είδη της τραγωδίας, της κωμωδίας, της μυθιστορίας και του θρησκευτικού δράματος.
Ανάμεσα στα πιο δημοφιλή έργα της Κρητικής Αναγέννησης συγκαταλέγεται η λιγότερο γνωστή τραγωδία Βασιλεύς ο Ροδολίνος του Ιωάννη Ανδρέα Τρωίλου (1590/1600-1648;). Το έργο χαρακτηρίστηκε ως «μπαρόκ ψυχόδραμα», γράφτηκε στο πρώτο μισό του 17ου αιώνα και πραγματεύεται τη «σύγκρουση ανάμεσα στη φιλία και τον έρωτα». Μέσα από την αφήγηση μιας ερωτικής περιπέτειας και την οδυνηρή κατάληξη του θανάτου των πρωταγωνιστών, ο δραματουργός κατορθώνει να σκιαγραφήσει, με ποιητικό τρόπο, την πάλη του ανθρώπου με το ριζικό, την τύχη και τα τερτίπια του χρόνου. Συνάμα, αποτυπώνει ανάγλυφα το πλέγμα των αξιών που χαρακτηρίζουν τον άνθρωπο, στο μεταίχμιο από την αναγεννησιακή σκέψη στο Μπαρόκ.

Το Μελλούμενο, η Τύχη και ο καιρός στο Ροδολίνο

Σύμφωνα με την ουμανιστική αρχή της Αναγέννησης «οι προσωπικές ικανότητες του ανθρώπου είναι αυτές που καθορίζουν τη μοίρα του». Ο άνθρωπος είναι το κέντρο του σύμπαντος και ορίζει τη ζωή του με βάση τη λογική και όχι τα πάθη, στο πλαίσιο του θρησκευτικού σκοταδισμού που επικρατούσε τον Μεσαίωνα. Στο έργο τίθεται το πανάρχαιο ερώτημα της ειμαρμένης και της αξεδιάλυτης σχέσης ανάμεσα στο γραφτό και τις ανθρώπινες πράξεις, που καθορίζουν την πορεία της ζωής.
Στον πρόλογο ο δραματουργός προσωποποιεί την έννοια του Μελλούμενου, το οποίο προλέγει την καταστροφή που θα ενσκήψει στην πόλη της Μέμφιδας, με το θάνατο των τεσσάρων βασιλιάδων, ως κατάρα για την ειδωλοποίηση του πλούτου. Η μοιραία δύναμή του διαφαίνεται μέσα από τις ιδιότητές του :

Ό,τι έγραψα ποτέ του δεν αλλάσσει,
μηδέ στιγμή καιρού περνά, μηδ’ ώρα, (Πρ. 73/74)

αλλά και από την επίδρασή του στους ανθρώπους :

Μελλούμενον οι γλώσσες ας με λέσι
για με πολλοί γελούσι, αμ’ οι πλια κλαίσι. (Πρ. 103/104)

Το Μελλούμενο ταυτίζεται με το ριζικό, το πεπρωμένο και την ανθρώπινη μοίρα, που αντίθετα από τις επιθυμίες των προσώπων «κατευθύνει τη δραματική περιπέτεια και φέρνει την τραγωδία στην ολέθρια και παράλογη, σύμφωνα με τ’ ανθρώπινα κριτήρια, λύση της». Η Τύχη παρουσιάζεται ως απροσδιόριστος παράγοντας, που προβάλλει αποφασιστικά και ανατρεπτικά στη ζωή τους. Είναι η αδιόρατη παρουσία που οδηγεί την πλοκή προς το Μελλούμενο. Η έννοια του καιρού συνδέεται με τον παρελθόντα ή τον μέλλοντα χρόνο και αποτελεί τον χρονικό συνταυτισμό με πράξεις συντελεσμένες ή αναμενόμενες.
Τα πέντε χορικά λειτουργούν υπενθυμιστικά, ως αντίλαλος του Μελλούμενου, «υπογραμμίζοντας τον παροδικό χαρακτήρα και τη ματαιότητα του πλούτου, της εξουσίας και της ζωής γενικά». Συγκεκριμένα, το Α΄ Χορικό σχολιάζει απαισιόδοξα την «αβεβαιότητα της Μοίρας, που κρατάει τους ανθρώπους σ’ αδιάκοπη αγωνία» :

Τον κόσμον όλο ασύστατο πως κάνει
Η Ασταθειά, θωρώ, η καταραμένη· (Α΄ 1/2)

ενώ στο Β΄ Χορικό αναγνωρίζεται η ευθύνη του Μελλούμενου :

και δείχνει το Μελλούμενο πως φταίγει (Β΄ 14)

Στο τέλος, το Ε΄ Χορικό «ανασαίνει και πάλι στην σκοτεινή ατμόσφαιρα της τυφλής ειμαρμένης», εκφράζοντας τη θεωρία της φθαρτότητας και του μηδενισμού, στο πλαίσιο της λογοτεχνικής σύμβασης της τραγωδίας.

(περισσότερα…)

Read Full Post »